Wywiad z Yokosuka Horihide, którego nie było
Hideo Kakimoto — Yokosuka Horihide — zmarł wiosną 2017 roku, w wieku 88 lat. Ten wywiad nigdy się nie odbył. Wyobraziliśmy go sobie: pytania są nasze, a odpowiedzi odtworzyliśmy z jego życiorysu i z długiej rozmowy, którą w 2016 roku przeprowadził z nim francuski dziennikarz Pascal Bagot.
Jak powstał. Każdy fakt w jego odpowiedziach pochodzi z tej rozmowy, opublikowanej po angielsku przez magazyn tatuatorski Inkers, oraz z innych źródeł wymienionych na końcu. Słowa w cudzysłowie są jego własne, tak jak opublikował je Inkers, w naszym tłumaczeniu. Cała reszta to nasza rekonstrukcja tego, jak mógłby to powiedzieć, a nie jego słowa.
Dwóch Horihide. Pod tym imieniem pracował więcej niż jeden tatuator. Tu chodzi o Hideo Kakimoto z Yokosuki. Kazuo Oguri, Horihide z Gifu, to ktoś inny: to on korespondował z Sailor Jerrym (Defector) i to o nim mowa w naszym wyobrażonym wywiadzie z Sailor Jerrym.
Miasto, które stało się bazą marynarki
INKterest: Urodził się pan w 1929 roku i dorastał w Yokosuce. Jak został pan tatuatorem?
Horihide: Po wojnie w Japonii nie było pracy, za to wszędzie byli amerykańscy żołnierze, a Yokosuka stała się ich bazą marynarki. Kiedy zaczęła się wojna koreańska, statki przypływały pełne ludzi, którzy widzieli za dużo. Wielu było już wytatuowanych i chcieli więcej: tatuaż pomagał im o niczym nie myśleć. „Ponieważ w tamtym czasie nie było pracy, ale było wielu żołnierzy, postanowiłem zająć się tym zawodem”. To było około 1950 albo 1951 roku. Miałem dwadzieścia, dwadzieścia jeden lat.
INKterest: Czym pan pracował?
Horihide: Na początku rękami — tatuowałem ręcznie i uczyłem się, żeby robić to lepiej. Potem statkiem przypłynął amerykański tatuator z maszynką. Miał długi i musiał ją sprzedać. Gdy tylko się o tym dowiedziałem, pożyczyłem, ile trzeba, i ją kupiłem, za trzydzieści do pięćdziesięciu tysięcy jenów — dziś to co najmniej pół miliona. Następnego dnia już nią pracowałem. W tamtych latach taką maszynkę miał w Japonii tylko jeden inny tatuator: Horigoro II w Tokio.
Stu marynarzy dziennie
INKterest: Co się działo, gdy przypływał statek?
Horihide: Statek oznaczał tydzień pracy, a nie przypływały regularnie, więc trzeba było brać wszystko, póki byli na miejscu. Siedziałem na krześle od dziesiątej rano do dziesiątej wieczorem, nic nie jedząc, i robiłem jakieś sto osób dziennie — małe tatuaże, po mniej więcej dziesięć minut, zachodnie wzory. Jeden pomocnik negocjował po angielsku, drugi brał pieniądze. „Muszę powiedzieć, że dużo bardziej skupiałem się na konturze”.
Wzory, o które w tamtych latach prosili amerykańscy marynarze, to te z naszego wyobrażonego wywiadu z Sailor Jerrym.
Uczyć się samemu
INKterest: Jak doszedł pan do japońskiego tatuażu?
Horihide: Uczyłem się go przez cały czas, kiedy tatuowałem Amerykanów. Potem przyszli japońscy klienci i, żeby ich zadowolić, musiałem się rozwijać. Nikt nie chciał mnie uczyć. Inni tatuatorzy nie pokazywali swoich rysunków i nie dzielili się technikami. „Wszyscy byliśmy rywalami”. Imię tatuatora krążyło z ust do ust i tyle.
INKterest: Skąd brały się pana kolory?
Horihide: „Całą paletę musiałem znaleźć sam”. Próbowałem pigmentów malarstwa japońskiego, a żeby sprawdzić, czy któryś nadaje się do tatuażu, testowałem go na własnym ciele. Niektóre szkodziły zdrowiu i wywoływały gorączkę. I tak je testowałem.
INKterest: Na kim się pan wzorował?
Horihide: W Tokio byli jeszcze bardzo dobrzy tatuatorzy: Horiuno II, Horigoro II, Horikin, Yamekuma. Horiuno II tatuował ręcznie i był prawdziwym mistrzem. Jego linie były tak grube, że dało się je odczytać z daleka, i wzór był widoczny od razu. Był tak sławny, że w filmie o yakuzie z lat pięćdziesiątych postać tatuatora wzorowano na nim.
INKterest: Kiedy miał pan najwięcej pracy?
Horihide: Mniej więcej od trzydziestki do pięćdziesiątki. Pół miesiąca pracowałem dla zachodnich klientów, a drugą połowę jeździłem do japońskich klientów poza Tokio. Miałem zapisy na dwa, trzy miesiące naprzód, przez prawie dwadzieścia lat.
Na marginesie społeczeństwa
INKterest: Japońskie społeczeństwo nie uznawało tatuażu za zawód. Jak pan z tym żył?
Horihide: „Żyłem trochę na marginesie społeczeństwa i też otaczali mnie wytatuowani ludzie”. Nie miałem nic do ukrycia. Zmartwienie przyszło z synem. Chcieliśmy posłać go do prywatnej szkoły, a tam musiałbym powiedzieć, z czego żyję. Założyłem więc dwie firmy, jedną od metalu, drugą od przewozu jajek, i na obu straciłem dużo pieniędzy. Potem bałem się, że żadna kobieta nie wyjdzie za syna tatuatora. Poznał bardzo dobrą kobietę i mają dwoje dzieci.
INKterest: A policja?
Horihide: Po wojnie tatuaż znów był dozwolony, ale niektórzy policjanci o tym nie wiedzieli i raz omal nie zostałem aresztowany bez powodu. Naprawdę zabronione było jedno: tatuowanie nieletnich. Za to w ciągu dziesięciu lat trzy razy mnie zatrzymano i za każdym razem płaciłem pięćdziesiąt tysięcy jenów grzywny. Ci chłopcy kłamali co do wieku; nie wiedziałem. Potem tatuowałem już tylko dorosłych. Innym razem ktoś zatrzymany powiedział policji, że trzymam broń, i przyszło do mnie ośmiu policjantów z nakazem i wykrywaczem metali. Miecze rzeczywiście miałem, a nawet zbroje, ze wszystkimi papierami. Wyszli rozczarowani.
INKterest: Japoński tatuaż kojarzy się z yakuzą. Jaką część pana pracy stanowiła?
Horihide: Mniej niż trzydzieści procent. Pracowałem dla Inagawa-kai, a w wieku sześćdziesięciu lat dla Yamaguchi-gumi: jeździłem z pomocnikiem do Hakaty albo Kobe i tatuowałem po dziesięć godzin dziennie, do szesnastu dni z rzędu. Ale pierwsi tatuowali się rzemieślnicy, a yakuza ich naśladowała. W epoce Edo tatuaże nosili cieśle, ogrodnicy i strażacy. Ludzie na zdjęciach na moich ścianach to ogrodnicy, budowlańcy, mistrzowie sushi — i oni kończą swoje tatuaże. Wielu członków yakuzy nie: trafiają do więzienia albo odchodzą ze swojej grupy.
Rysować według dawnych mistrzów
INKterest: Co pan myśli o dzisiejszych młodych tatuatorach?
Horihide: Wielu kopiuje rysunek na szablon, nakleja go na ciało i tatuuje, i w końcu wszystko wygląda tak samo. Jeśli umiesz rysować, ten sam motyw wychodzi po twojemu. Dobrzy tatuatorzy umieją posługiwać się ołówkiem: kiedy nie jesteś pewien, narysuj to na papierze dwa, trzy razy. Ja nigdy nie zrobiłem wzoru z niczego. „Za każdym razem, kiedy rysowałem sam, bez wzorca z przeszłości, to nie była dobra robota i ją niszczyłem”. Według Utagawy Kuniyoshiego albo Hokusaia, trochę zmieniając, potrafię zrobić coś, z czego jestem zadowolony.
O drzeworytach Kuniyoshiego z wytatuowanymi bohaterami i o tym, jak w Japonii pojawiły się tatuaże na całe ciało, piszemy w naszym przewodniku po stylach tatuażu.
INKterest: W 2015 roku tatuator z Osaki Taiki Masuda został zatrzymany za tatuowanie bez licencji lekarskiej i poszedł z tym do sądu. Co pan o tym myśli?
Horihide: „Nie ma prawa, które zakazuje tego zawodu. A skoro nie ma prawa, nie mogą go zakazać”. Pracuję od dawna i nigdy nie miałem kłopotów z policją za samą pracę. Gdyby zamykano studia tylko za tatuowanie, byłoby to poważne — powrót do czasów sprzed wojny, kiedy wojsko chciało czystych, nieoznaczonych ciał. Moja rada dla tatuatorów, którzy mnie odwiedzają: nie używajcie zakazanych środków i płaćcie podatki, a nie będziecie mieli problemów.
Do dziewięćdziesiątki
INKterest: Kiedy przestał pan tatuować?
Horihide: „Nigdy nie przestałem”. Co niedzielę przychodzi do mnie klient na dwie godziny. Pierwszy raz przyszedł cztery lata temu; dwa lata później trafił do więzienia, a kiedy wyszedł, kontynuowaliśmy od miejsca, w którym przerwaliśmy. Bodysuit jest gotowy dopiero w jednej piątej. „Nie wiem jednak, czy zdążymy go skończyć, zanim umrę”.
INKterest: A rysowanie?
Horihide: Kiedy byłem młody, powiedziano mi, że rysownik może uprawiać swoją sztukę do dziewięćdziesiątki, i nie uwierzyłem. Teraz rozumiem. Nie mam już dawnej siły, ale technika i oko stają się coraz lepsze. „Teraz rysuję dużo lepiej”.
Co było potem
Kiedy Pascal Bagot odwiedził go po raz ostatni, w 2016 roku, Horihide miał 87 lat i wciąż rysował codziennie w małej pracowni obok swojego tradycyjnego domu w Yokosuce, powtarzając na dużych arkuszach papieru motywy, które przez całe życie tatuował klientom. Bagot zapamiętał go jako uprzejmego i grzecznego człowieka, z naturalnym autorytetem i prostolinijną szczerością. Zmarł wiosną 2017 roku, w wieku 88 lat; Wikipedia podaje datę 18 kwietnia. Jego rysunki zebrano w książce Horihide by Horihide.
Sprawa, o którą go zapytano, zakończyła się we wrześniu 2020 roku, kiedy Sąd Najwyższy Japonii przyznał rację Taikiemu Masudzie: tatuowanie nie jest czynnością medyczną (Time Out Tokyo). Trzymaliśmy się tego, co sam Horihide opowiedział Bagotowi, i pominęliśmy to, czego nie udało się potwierdzić — w tym opowieść, podawaną bez źródła, że pojechał na Hawaje spotkać się z Sailor Jerrym: udokumentowane listy z Sailor Jerrym należą do drugiego Horihide.
Przymierz irezumi
Japoński bodysuit planuje się w całości razem z tatuatorem i wykonuje w wielu sesjach. W INKterest ekran „Style tatuaży” ma wśród 250 stylów Japanese Irezumi, Black & Grey Irezumi i Neo-Japanese, po 100 wzorów w każdym (pełna lista). Przymierz smoka albo karpia koi na zdjęciu własnego ciała albo na żywo przez aparat, zanim zaniesiesz wzór do tatuatora.
- Bagot P. Yokosuka Horihide. Inkers. Rozmowa z Hideo Kakimoto w Yokosuce, 2016.
- Wikipedia. Horihide.
- Taylor C. Ed Hardy went to Japan and brought back a myth. Defector, 11 sierpnia 2021. O Kazuo Oguri, Horihide z Gifu.
- Steen E. Tattoo artists in Japan no longer need medical license to practise. Time Out Tokyo, 18 września 2020.
Ten wywiad jest wyobrażony: Hideo Kakimoto nigdy go nie udzielił. Słowa w cudzysłowie są jego własne, tak jak opublikował je Inkers na podstawie jego rozmowy z Pascalem Bagotem, w naszym tłumaczeniu; reszta jego odpowiedzi to nasza rekonstrukcja na podstawie powyższych źródeł. INKterest nie jest powiązany z Inkers, Pascalem Bagotem ani rodziną Horihide.